“Oku Dedi” köşemizde bu haftamızda Oğuz Ertürk’ü ağırladık. Oğuz Ertürk insanın hakikat yolculuğuna işaret etti, bilinçli gerçekleşen aramanın önemini vurguladı ve Hayy bin Yakzan eserini okumamızı tavsiye etti.
İnsanı diğer canlılardan ayıran şey nedir diye sorulduğunda karşımıza sayısız cevap çıkar. Bunun üzerine tezler yazılmış, deneyler yapılmış, çeşitli disiplinler kendi pencerelerinden bu soruya yanıt aramıştır. Ancak varoluş sancısı dediğimiz mesele, sanırım en yoğun hâliyle yalnızca insanda tezahür ediyor
Her canlı bir yolculuğa çıkar. Balıklar üreme dönemlerinde doğdukları sulara geri döner, birçok kuş mevsimsel olarak göç eder. Fakat bu hareketlerde bilinçli bir arayıştan ziyade içgüdüsel bir tekrar vardır; genetik hafızanın sürekli yeniden ürettiği bir döngü. İnsanın yolculuğu ise yalnızca fiziksel bir göçten ibaret değildir. Daha da önemlisi, insan kendi iç dünyasına doğru bir arayışa çıkar. “Niçin buradayım?”, “Nereye aitim?”, “Nereye gideceğim?” gibi sorular, insanın gerçek yolculuğunun başladığı ilk duraklardır. Üstelik bu durakların çoğunun maddi bir karşılığı da yoktur.
İnsanın iç yolculuğu, aynı zamanda felsefenin başladığı yerdir. Belki psikoloji de tam burada devreye girer. İbn Tufeyl bu meseleyi Hayy İbn Yakzan adlı eserinde derinlikli biçimde ele alır. Sosyal bir varlık olan insan, kendi türünün içinde dahi bir kimlik inşa etmekte zorlanırken, insan eli değmemiş bir adada varlığını nasıl anlamlandırabilir?
Hayy karakterini benim için ilginç kılan nokta tam da burada başlıyor. O, düşünerek kendisini bulmaya çalışır. Fakat çevresinde başka insanlar yokken, dolayısıyla kelimelerden ve toplumsal dilden uzak bir yaşam sürerken bunu nasıl başarır? Bu soru, kitabı okuduktan sonra zihnimde uzun süre yer etti.
Düşünmek için kelimelere ihtiyaç var mıdır?
Bu soruya yine kelimelerin içinden cevap aradığımı fark ettim. Belki insan, kendi iç dünyasında karşılaştığı her duyguya, her varlığa, her metafizik sorgulamaya bir isim verme ihtiyacı hisseder. Çünkü adlandırmak, anlamanın ilk biçimlerinden biridir.
Bu yönüyle Hayy İbn Yakzanyalnızca insanın varoluş arayışını anlatan bir eser değildir; aynı zamanda dilin, düşüncenin ve anlam arayışının sınırlarını da sorgulayan kıymetli bir metin
