Burası bir kitap ve bu kitap Abdülkadir Erkal’ın hazırladığı Narmanlı Aşık Sümmani eseri. Çünkü Sümmani şiirleriyle bugün de hâlâ çok canlı.
Aşık Sümmani, Erzurum çevresinin en büyük halk şairlerindendir. Halk şiiri formatında yazdığı şiirlerinde herkesin anlayabileceği bir dil kullanmış ve kederi, özlemi, acıyı hikmet çerçevesinde dile getirmiştir. Sümmani’nin inancı, Müslüman kimliği her konuyu hikmet açısından yorumlamasıyla aşikârdır.
Sümmani pir elinden bade içmiş ve sonrasında şiir yazmaya, söylemeye başlamıştır. Tasavvuf, aşk, keder, dünyanın faniliği, ölüm gibi temalar şiirlerini ders niteliğine bürümüştür.
“Dünyayı sevenler veli değildir,
Canı terk edenler deli değildir,
İnsanoğlu gamdan hâli değildir,
Her birini bir efkara yazdılar.”
Sadece şu dörtlükte bile Sümmani’nin hayata İslami pencereden, Müslüman zihniyetle baktığı görülür. Müslüman düşüncesinde dünyaya değer verilmez, veliler dünyadan gönlünü çeken ve sadece Allah’ın rızası amasıyla yaşayan, hareket eden insanlardır. Onların canı terk etmeleri nefsin arzularından, hırsından kurtulmaları ve Hz. Peygamber’in (sav) “Ölmeden önce ölün” hadis-i şerifinin sırrına ermelerindendir. Dünya böyle olunca, amaç kemale ermek olunca ve imtihan sahası olunca her insana da kederden, gamdan bir pay düşmektedir. Sümmani burada isyan etmez, kaderi kabulleniş sergiler, hali tevekküldür.
“Sümmani ne ola ehlin temeli,
Kişiye yar ola kendi ameli,
Kul beşerdir değil tamahtan hali,
İnsanı bir avuç toprak doyurur.”
Burada da kişinin sadece amelinin önemli olduğunu vurgulamış, tamahının hiçbir zaman dinmeyeceğini ancak ölümle son bulacağını söylemiştir. Ölüm gerçeğini her zaman dile getirmiştir.
“Sümmani der Yaradan’ı zikreyle
Birliğine hamd ü sena şükreyle
Geleceği evvelinden fikreyle
Başa geçip pişman olsan fayda ne?”
Aşık Sümmani herkesin istifade edeceği bir halk şairi, hem bu toprakların mayasını öğrenmek hem de sunduğu hikmetlerden nasiplenmek için.
