Kahramanmaraş, UNESCO Edebiyat Şehri oldu: Türkiye’nin edebiyat haritasında yeni bir sayfa
Türkiye’de edebiyat denildiğinde akla gelen şehirlerden biri olan Kahramanmaraş, artık bu kimliğini uluslararası ölçekte de taşıyacak. UNESCO, kenti “Edebiyat Şehri” ilan ederek Yaratıcı Şehirler Ağı’na dâhil etti. Böylece Kahramanmaraş, Edinburgh, Dublin, Krakow, Heidelberg ve Melbourne gibi dünya edebiyatının önemli merkezleriyle aynı ağda yer alan Türkiye’nin ilk şehri oldu.
UNESCO’nun 2004 yılında hayata geçirdiği Yaratıcı Şehirler Ağı, kültürü ve yaratıcılığı kentlerin sürdürülebilir kalkınmasının temel unsurlarından biri olarak kabul ediyor. Edebiyat, müzik, tasarım, gastronomi, film, medya sanatları ve zanaat gibi farklı alanlarda faaliyet gösteren şehirleri buluşturan bu ağda yer almak ise yalnızca güçlü bir kültürel geçmişe sahip olmakla mümkün olmuyor. Aynı zamanda edebiyatın gündelik yaşamın bir parçası hâline geldiği, yeni kuşaklara aktarıldığı ve kültürel politikalarla desteklendiği canlı bir ekosistemin varlığı da aranıyor.
Kahramanmaraş’ın bu unvana layık görülmesi, yüzyıllara yayılan edebî birikiminin yanı sıra son yıllarda hayata geçirilen kültürel projelerin de uluslararası düzeyde karşılık bulduğunu gösteriyor.
Beş asırlık bir edebiyat damarı
Kahramanmaraş’ın edebiyatla kurduğu ilişki yalnızca Cumhuriyet dönemine uzanmıyor. Şehrin kültürel hafızası, Halîlî-i Maraşî, Karacaoğlan, Sünbülzâde Vehbî ve Kuddûsî Ahmed Efendi gibi isimlerle şekillenen yüzlerce yıllık bir geleneğe dayanıyor.
Bu miras, 20. yüzyılda Türk edebiyatının en etkili isimlerinden bazılarını yetiştiren güçlü bir damar hâline geldi. Necip Fazıl Kısakürek’in düşünce ve şiiri, Nuri Pakdil’in direniş estetiği, Cahit Zarifoğlu’nun şiiri ve hikâyeleri, Rasim Özdenören’in öykücülüğü, Erdem Bayazıt’ın şiiri, Mehmet Âkif İnan’ın fikrî üretimi ve Alaeddin Özdenören’in edebî çalışmaları, Kahramanmaraş’ı modern Türk edebiyatının en önemli merkezlerinden biri hâline getirdi.
Şehir, halk şiirinden divan edebiyatına, tasavvuf geleneğinden çağdaş edebiyata uzanan çok katmanlı yapısıyla UNESCO’nun dikkat çeken başvuru dosyalarından biri oldu.
Bir başvurudan fazlası
UNESCO Edebiyat Şehri unvanı, kısa sürede hazırlanmış tek bir dosyanın sonucu değil. Uluslararası şiir şölenleri, kitap fuarları, sempozyumlar, genç yazarlara yönelik projeler ve Uluslararası Kahramanmaraş Edebiyat Ödülleri gibi yıllardır sürdürülen etkinlikler, başvuru sürecinin temelini oluşturdu.
Özellikle “Edebiyat Yolu” projesi, şehrin edebiyat hafızasını kamusal alana taşıyan çalışmalar arasında öne çıktı. Böylece Kahramanmaraş yalnızca geçmişte önemli yazarlar yetiştirmiş bir şehir değil, bugün de edebiyat üretimini sürdüren yaşayan bir kültür merkezi olduğunu ortaya koydu.
UNESCO unvanı ne sağlayacak?
Dünya genelindeki UNESCO Edebiyat Şehirleri incelendiğinde, bu unvanın yalnızca sembolik bir prestij sağlamadığı görülüyor. Edinburgh, uluslararası kitap festivaliyle dünyanın en önemli edebiyat buluşmalarından birine ev sahipliği yaparken; Dublin, James Joyce’tan Samuel Beckett’a uzanan mirasını yeni kültür politikalarıyla desteklemeyi sürdürüyor. Krakow ise çeviri projeleri, edebiyat festivalleri ve yazar programlarıyla Avrupa’nın önemli kültür destinasyonlarından biri hâline geldi.
Kahramanmaraş’ın da bu ağ sayesinde uluslararası çeviri projeleri, yazar değişim programları, ortak festivaller ve kültürel iş birliklerinde daha görünür olması bekleniyor. Bunun yanında kitap fuarları, edebiyat rotaları ve kültür turizmi açısından da yeni fırsatlar doğabileceği değerlendiriliyor.
İlk büyük organizasyonlar kapıda
UNESCO unvanının ardından gözler şehrin kültürel takvimine çevrilmiş durumda. Ekim ayında düzenlenecek Kahramanmaraş Kitap Fuarı ile kasım ayında gerçekleştirilecek 6. Uluslararası Kahramanmaraş Edebiyat Ödülleri’nin, uluslararası katılım açısından önceki yıllara göre daha geniş bir etki oluşturması bekleniyor.
Yazarlar, yayıncılar, çevirmenler ve okurları buluşturan bu organizasyonların, Kahramanmaraş’ın UNESCO Edebiyat Şehri kimliğini güçlendiren önemli adımlar arasında yer alacağı ifade ediliyor.
Türkiye’nin ilk UNESCO Edebiyat Şehri olarak kayıtlara geçen Kahramanmaraş, önümüzdeki dönemde geliştireceği yeni projeler ve uluslararası iş birlikleriyle dünya edebiyat haritasındaki yerini daha da sağlamlaştırmayı hedefliyor.
