İnsan bazen bir yüzü değil, kendi içindeki yankıyı sever. Bir bakışta, bir seste ya da bir huyda kendinden bir iz bulduğu için yakınlık duyar bir başkasına. Güvercin Gerdanlığı’ndan bu bölüm de aşkı yalnızca bedensel bir çekim olarak değil, ruhların birbirini tanıması olarak ele alıyor. İbn Hazm’a göre sevginin hakikati, görünüşün ardında saklı olan ahlaki ve ruhsal uyumda ortaya çıkar. İnsan, karşısındakinde kendi vicdanının, korkularının, merhametinin ya da adalet duygusunun akislerini gördüğünde gerçek yakınlık başlar. Aksi hâlde sevgi, yalnızca geçici bir arzunun sınırlarında kalır.
Eflatun, kralın birisinin kendisini tutukladığını anlatır. Beraat edinceye ve kral kendisinin suçsuz olduğunu anlayıncaya kadar suçsuzluğunu savunmaktan geri durmaz. Eflatun’un sözlerini krala götüren bakan ona şunları söyler:
“Ey kral! Onun suçsuz olduğunu anladın, öyleyse aranızda daha ne var?”
“Doğrusu” dedi kral, “ona karşı hiçbir şeyim yok; ama onun tutumunda açıklayamadığım birtakım uygunsuzluklar seziyorum.”
Bakan, Eflatun’a bu düşünceyi ulaştırdı.
“Öyleyse” dedi Eflatun, “ruhumda ve karakterimde onun ahlakına ve huylarına denk bir şeyler aramalıyım. Anladım ki bu hakkaniyet sevgisi ve büyük haksızlık korkusudur. Bu nitelikleri kendim de ayırdım. Bu uyumu sağlar sağlamaz ve kendimin şu anda sahip olduğum bu niteliği onunkine denk bir biçime sokar sokmaz, beni özgürlüğüme kavuşturdu. Ve bakana şöyle dedi: “Onun hakkında duyduğum tüm şüphelerim işte şimdi kayboldu.”
Hemen hemen hiç değişmeksizin çoğu kez aşkın dış güzelliğe bağlanmasını sağlayan neden, ruhun kendisinin güzel olmasıdır bizzat. Bu nedenle ruh güzel olan her şeye hemen tutulur, güzel ve hoş motiflere karşı bir eğilim gösterir. Güzel bir şey gördüğünde hemencecik ona bağlanır; biçimin ötesinde, kendisiyle uyuşan bir çizgi ayrımsarsa işte o zaman birleşme meydana gelir. Gerçek aşk da budur zaten. Şayet, görünenin ötesinde kendisiyle uyuşabilen en ufak bir nitelik göremezse, sevgisi bu dış biçimden daha ileriye geçmez. Sadece bedensel bir arzu olarak kalır. Gerçekte, dış biçimler ruhların birbirlerinden ayrılmış parçaları üzerine etkin bir çekim gücüne sahiptir.
İbn Hazm-Güvercin Gerdanlığı
