{"id":8023,"date":"2026-04-12T15:58:03","date_gmt":"2026-04-12T12:28:03","guid":{"rendered":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/?p=8023"},"modified":"2026-04-18T03:01:20","modified_gmt":"2026-04-17T23:31:20","slug":"cemal-sureya-turkce-bilenin-isi-rast-gider","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/?p=8023","title":{"rendered":"Cemal S\u00fcreya-T\u00fcrk\u00e7e Bilenin \u0130\u015fi Rast Gider"},"content":{"rendered":"\n<p>Cemal S\u00fcreya bu yaz\u0131s\u0131nda, edebiyat\u0131n kalbinde atan en temel meseleyi, yani dili tart\u0131\u015fmaya a\u00e7arken, ku\u015faklar aras\u0131ndaki fark\u0131 da incelikle ortaya koyar. \u201cT\u00fcrk\u00e7e Bilenin \u0130\u015fi Rast Gider\u201d, yaln\u0131zca bir atas\u00f6z\u00fcnden hareketle kurulmu\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131s\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda anlat\u0131m ile jargon, gelenek ile yenilik ve bireysel \u00fcslup ile ortak dil aras\u0131ndaki gerilimleri yoklayan bir metindir. S\u00fcreya, hem Ya\u015far Kemal ve Orhan Kemal gibi ustalar\u0131 anarak edebiyat\u0131n s\u00fcreklili\u011fini hat\u0131rlat\u0131r, hem de yeni ku\u015faklar\u0131n dili nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sorgular. Okuru, T\u00fcrk\u00e7enin imk\u00e2nlar\u0131 \u00fczerine yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmeye \u00e7a\u011f\u0131ran bu metin, dilin yaln\u0131zca bir ara\u00e7 de\u011fil, edebiyat\u0131n kaderini belirleyen asli unsur oldu\u011funu g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde hissettirir.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>T\u00fcrk\u00e7e Bilenin \u0130\u015fi Rast Gider<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cYolda\u201d Ba\u015fl\u0131kl\u0131 yaz\u0131mda iki s\u00f6zc\u00fck eksik \u00e7\u0131km\u0131\u015f. 1950 ku\u015fa\u011f\u0131 yazarlar\u0131n\u0131n romanda, \u00f6yk\u00fcde, denemede, anlat\u0131m y\u00f6n\u00fcnden, daha bir nitelikli olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftim. \u201cAnlat\u0131m y\u00f6n\u00fcnden\u201d s\u00f6zc\u00fckleri d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in bir yanl\u0131\u015f anlama olabilir. 1950 ku\u015fa\u011f\u0131n\u0131n, s\u00f6zgelimi romanda daha \u00f6nceki ku\u015fa\u011f\u0131 a\u015ft\u0131\u011f\u0131 san\u0131labilir. Oysa do\u011fru de\u011fil bu. Bug\u00fcn bir Kemal Tahir, bir Ya\u015far Kemal romanda a\u015f\u0131lm\u0131\u015f de\u011fil. Kemal Tahir\u2019in, Ya\u015far Kemal\u2019in, Orhan Kemal\u2019in, Kemal Bilba\u015far\u2019\u0131n yap\u0131tlar\u0131na bug\u00fcn de doruk yap\u0131tlar olarak g\u00f6r\u00fcyorum. Yaln\u0131z yeni yazarlar\u0131 daha bir tatl\u0131 okudu\u011fumu da saklamal\u0131y\u0131m. Yeni yazarlara ortak dili kalk\u0131nd\u0131r\u0131yorlar da ondan m\u0131? San\u0131r\u0131m \u00f6yle. Ortak dilden uzakla\u015fan yazar, bir s\u00fcre b\u00fcy\u00fck par\u0131lt\u0131lar yaratsa bile, ge\u00e7ici oluyor bu. \u201cJargon\u201dla \u201canlat\u0131m\u201d\u0131n ayr\u0131m\u0131n\u0131 da burada buluyorum ben. Anlat\u0131m, ancak genel dilde ger\u00e7ekle\u015febilir. Ya da o dilde ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi zaman y\u00fccelebilir. Eski dergilerdeki \u201c\u015five taklidi\u201d tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 an\u0131ms\u0131yorum. O s\u0131ralarda \u00f6\u011frenciydim. Yeni yeni yay\u0131n yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131m. Ama o g\u00fcnlerde de anlams\u0131z buluyordum bu tart\u0131\u015fmay\u0131. Kimler kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 o tart\u0131\u015fmaya? Bir iki ad akl\u0131mda: Orhan Kemal, Oktay Akbal, Tar\u0131k Bu\u011fra\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cFantastik\u201d kavram\u0131yla \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201d kavram\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131rken baz\u0131 yazarlar \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201dy\u00fc \u201cfantastik\u201din bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Oysa g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u201cfantastik\u201d, \u201cola\u011fan\u00fcst\u00fc\u201dye g\u00f6re tan\u0131mlanmakta, bir yerde onun tersi \u00f6\u011felerden olu\u015ftu\u011fu s\u00f6ylenmektedir. Jargon\u2019la anlat\u0131m i\u00e7in de ayn\u0131 \u015feyi s\u00f6ylemek m\u00fcmk\u00fcn. Anlat\u0131m jargon\u2019dan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor. Jargon\u2019a dadand\u0131 s\u0131k\u00e7a biraz tan\u0131nmaz hale geliyor.<\/p>\n\n\n\n<p>1950 ku\u015fa\u011f\u0131 yazarlar\u0131n\u0131n \u00f6yk\u00fclerinde, romanlar\u0131nda ortak dile dayanmalar\u0131 bir \u00f6zellik olarak ortaya \u00e7\u0131kmakta. K\u00f6y romanc\u0131lar\u0131n\u0131n hemen hepsinin 1950 ku\u015fa\u011f\u0131ndan olmalar\u0131 bug\u00fcn bu ger\u00e7e\u011fi de\u011fi\u015ftirmiyor art\u0131k. \u00d6nemli bir \u00e7\u0131k\u0131\u015f noktas\u0131d\u0131r bu. Son y\u0131llarda 1940 ku\u015fa\u011f\u0131 yazarlar\u0131n\u0131n da buna daha \u00e7ok \u00f6nem vermeye ba\u015flad\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. S\u00f6zgelimi Ya\u015far Kemal\u2019in <em>Yusuf\u00e7uk Yusuf<\/em>\u2019taki b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n gizi biraz da buradad\u0131r. Orhan Kemal de \u00f6l\u00fcm\u00fcnden hemen \u00f6nceki y\u0131llarda ortak dile daha yaslanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Onun eski yap\u0131tlar\u0131n\u0131n daha g\u00fc\u00e7l\u00fc oldu\u011funu nas\u0131l a\u00e7\u0131klayaca\u011f\u0131z? Bence Orhan Kemal\u2019de son y\u0131llarda bir ini\u015f ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 da ondan bu.<\/p>\n\n\n\n<p>Tolstoy, Rus halk\u0131n\u0131n hep ata s\u00f6zleriyle konu\u015ftu\u011funa dikkat etmi\u015f. Bunu ele\u015ftirir. Bu t\u00fcr konu\u015fman\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnceyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc kan\u0131s\u0131ndad\u0131r. Bir s\u0131v\u0131\u015fma, i\u015fin i\u00e7inden sorumsuzca \u00e7\u0131kma olarak g\u00f6r\u00fcr bunu. Bence burada Tolstoy\u2019un yazara bir bildirisi var. Abbas Sayar, peki? Abbas Sayar\u2019\u0131n b\u00fct\u00fcn yap\u0131t\u0131 \u00f6yle de\u011fil mi? San\u0131r\u0131m, Abbas Sayar bu t\u00fcr\u00fcn \u00fclkemizdeki son iyi temsilcisidir.<\/p>\n\n\n\n<p>Atas\u00f6z\u00fc dedim, burda hemen bir \u0130ran atas\u00f6z\u00fcn\u00fc anabiliriz: \u201cT\u00fcrk\u00e7e bilenin i\u015fi rast gider\u201d. T\u00fcrk\u00e7e b\u00f6ylesine b\u00fcy\u00fck bir dil. Ama dilimizin son y\u00fczy\u0131lda kendisini iki kez yenileme \u00e7abas\u0131na girdi\u011fini de unutmayal\u0131m. T\u00fcrk\u00e7e dil devriminden sonra yeni yeni oturuyor. Bug\u00fcn de tam oturdu say\u0131lamaz. Belki de baz\u0131 yazarlar\u0131 \u201c\u015five taklidi\u201dne s\u00fcr\u00fckleyen nedenlerden biri de o g\u00fcnlerde \u00d6z T\u00fcrk\u00e7enin getirdi\u011fi sorunlard\u0131, dilin oturmam\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131yd\u0131 belki de. 1940 ku\u015fa\u011f\u0131ndan olup \u015five taklidine y\u00f6nelmi\u015f yazarlar\u0131n on be\u015f y\u0131l kadar \u00f6nce yazd\u0131klar\u0131 bug\u00fcn daha okunakl\u0131 de\u011fil onlar\u0131nkinden.<\/p>\n\n\n\n<p>1950 ku\u015fa\u011f\u0131, o yaz\u0131mda da belirtti\u011fim gibi dil devriminin de\u011ferleri i\u00e7inde daha \u00e7ok ya\u015fad\u0131. 1960 ku\u015fa\u011f\u0131 da \u00f6yle. Yeni ku\u015faklar i\u00e7in bu daha \u00e7ok b\u00f6yle olacak. Her \u015fey daha do\u011falla\u015facak.<\/p>\n\n\n\n<p>\u015eair O\u011fuz K\u00e2z\u0131m Atok yazd\u0131\u011f\u0131 denemeleri bir kitapta toplam\u0131\u015f. Bilmiyordum, emekli general alm\u0131\u015f o\u011fuz K\u00e2z\u0131m Atok. \u00dclkemizde tek general \u015fair o san\u0131rsam.<\/p>\n\n\n\n<p>Ve yeni bir \u015fair: Metin Alt\u0131ok. <em>Gezgin<\/em>\u2019i bir iki kez okudum. G\u00fczel \u015fiirler var i\u00e7inde. Duyarl\u0131l\u0131kla t\u0131ka basa. Ama daha \u00f6nemlisi, \u015fiirin bir dil u\u011fra\u015f\u0131 oldu\u011funu daha bu iki kitab\u0131nda kavram\u0131\u015f Metin Alt\u0131ok. Son y\u0131llarda kullan\u0131lm\u0131\u015f baz\u0131 bi\u00e7imlere fazlaca ba\u011fl\u0131. Yine de ayr\u0131nt\u0131da yenilmiyor onlara. Bir h\u00fcz\u00fcn var Metin Alt\u0131ok \u015fiirlerinde. \u0130\u00e7 kapay\u0131c\u0131 de\u011fil, i\u00e7 a\u00e7\u0131c\u0131 bir h\u00fcz\u00fcn, ancak b\u00f6yle dersem anlatabiliyorum.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-essential-blocks-advanced-image  root-eb-advanced-image-nlz2z\"><div class=\"eb-parent-wrapper eb-parent-eb-advanced-image-nlz2z \"><figure class=\"eb-advanced-image-wrapper eb-advanced-image-nlz2z no-effect\" data-id=\"eb-advanced-image-nlz2z\"><div class=\"eb-image-wrapper\"><div class=\"eb-image-wrapper-inner eb-img-style-rounded\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/wh_8c22e1f56.jpg\" alt=\"\"\/><\/div><\/div><\/figure><\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Cemal S\u00fcreya, T\u00fcrk\u00e7e Bilenin \u0130\u015fi Rast Gider, YKY (Al\u0131nt\u0131d\u0131r.)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<div class=\"tmnf_excerpt\"><p>Cemal S\u00fcreya bu yaz\u0131s\u0131nda, edebiyat\u0131n kalbinde atan en temel meseleyi, yani dili tart\u0131\u015fmaya a\u00e7arken, ku\u015faklar aras\u0131ndaki fark\u0131 da incelikle ortaya koyar. \u201cT\u00fcrk\u00e7e Bilenin \u0130\u015fi Rast Gider\u201d, yaln\u0131zca bir atas\u00f6z\u00fcnden hareketle kurulmu\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131s\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda anlat\u0131m ile jargon, gelenek ile yenilik ve bireysel \u00fcslup ile ortak dil aras\u0131ndaki gerilimleri yoklayan bir metindir. S\u00fcreya, &hellip;<\/p>\n<\/div>","protected":false},"author":8,"featured_media":8069,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","footnotes":""},"categories":[96],"tags":[122,125,124,123],"class_list":["post-8023","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-elestiri","tag-cemal-sureya","tag-elestiri","tag-turkce","tag-yky"],"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya.png",1563,1250,false],"landscape":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya.png",1563,1250,false],"portraits":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya.png",1563,1250,false],"thumbnail":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-150x120.png",150,120,true],"medium":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-300x240.png",300,240,true],"large":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-1024x819.png",1024,819,true],"1536x1536":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-1536x1228.png",1536,1228,true],"2048x2048":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya.png",1563,1250,false],"codate_slider":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-1563x1000.png",1563,1000,true],"codate_item":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-550x350.png",550,350,true],"codate_item_vetical":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-500x800.png",500,800,true],"codate_item_masonry":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-550x440.png",550,440,true],"codate_blog":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-417x340.png",417,340,true],"codate_single":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-852x500.png",852,500,true],"codate_tabs":["https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/cemal-sureya-90x90.png",90,90,true]},"rttpg_author":{"display_name":"Burak \u00c7elik","author_link":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/author\/editorburak"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/?cat=96\" rel=\"category\">Ele\u015ftiri<\/a>","rttpg_excerpt":"Cemal S\u00fcreya bu yaz\u0131s\u0131nda, edebiyat\u0131n kalbinde atan en temel meseleyi, yani dili tart\u0131\u015fmaya a\u00e7arken, ku\u015faklar aras\u0131ndaki fark\u0131 da incelikle ortaya koyar. \u201cT\u00fcrk\u00e7e Bilenin \u0130\u015fi Rast Gider\u201d, yaln\u0131zca bir atas\u00f6z\u00fcnden hareketle kurulmu\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yaz\u0131s\u0131 de\u011fil; ayn\u0131 zamanda anlat\u0131m ile jargon, gelenek ile yenilik ve bireysel \u00fcslup ile ortak dil aras\u0131ndaki gerilimleri yoklayan bir metindir. S\u00fcreya,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8023","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8023"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8023\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8026,"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8023\/revisions\/8026"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8023"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8023"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/yazinulkesi.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8023"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}